Piosenka turystyczna – termin nieprecyzyjny i określający zjawisko zmieniające się w czasie. W okresie międzywojennym, zwłaszcza w środowisku harcerskim, powstało sporo piosenek, które dziś określić można tym mianem (np. „Jak dobrze nam”, „Płonie ognisko i szumią knieje”), jednak za początki współczesnej piosenki turystycznej w Polsce uważa się lata 60. XX wieku. Jej pojawienie się i rozwój związany jest z organizowanymi przez środowiska studenckie rajdami turystycznymi, na zakończenie których organizowano często konkursy na najlepszą piosenkę rajdową. W ten sposób pojawiło się wiele piosenek z dopisanymi do znanych melodii zagranicznych polskimi tekstami powstałymi najczęściej ad hoc w trakcie rajdu (np. „Rudy gość”, „Pożegnanie gór”). Pod koniec lat 60. i w latach 70. pojawiło się w Polsce kilka festiwali poświęconych piosence turystycznej (np. Giełda w Szklarskiej Porębie – 1968 r., Bazuna – 1971 r., Yapa – 1974 r.), które istniały już niezależnie od rajdów i wpłynęły na znaczny wzrost poziomu artystycznego nowopowstających piosenek turystycznych. Ewoluowała też tematyka utworów: obok piosenek traktujących o przyrodzie i wędrowaniu zaczęły pojawiać się piosenki będące osobistymi, poetyckimi wypowiedziami ich twórców (nurt autorski w piosence turystycznej, np. Wojciech Bellon) oraz utworami komponowanymi do wierszy poetów (nurt poezji śpiewanej w piosence turystycznej, np. Elżbieta Adamiak). Wiele z tych utworów weszło do sztandarowego repertuaru wykonań ogniskowych, kominkowych, czy biesiadnych i istniało tam równolegle z najróżniejszej proweniencji piosenkami.
„W momencie, gdy ja się znalazłem gdzieś w kręgu tzw. piosenki turystycznej, było mi wszystko jedno, co się tam śpiewa: czy się śpiewa o górach, czy Dylana, czy Beatlesów. Chodzi o to, żeby razem śpiewać, żeby być ze sobą przy tym śpiewaniu, że to śpiewanie jest funkcją wspólnego bytowania.” (Wojciech Bellon w: „Nigdy nie zdradzę Majstra Biedy”, wywiad z 30.03.1985 r. autor P. Bakal). Zgodnie z tą opinią dana piosenka staje się „turystyczna”, gdy jest wspólnie śpiewana (przy ognisku, przy kominku lub w innych sytuacjach wspólnego śpiewania). Dzieje się tak niezależnie od woli jej twórców, a także od treści werdyktów festiwalowych.
Termin „piosenka turystyczna” pojawił się wcześniej niż w Polsce w dawnym ZSRR, gdzie oznaczał niezależną od reżimowej polityki kulturalnej twórczość piosenkarską, tworzoną głównie przez bardów (autorów, kompozytorów i wykonawców), np.: Jurij Wizbor, Jurij Kukin, Jewgienij Kliaczkin, Julij Kim, Alksandr Dolskij, Aleksandr Gorodnickij, Aleksandr Galicz, Nowella Matwiejewa, Weronika Dolina i wielu innych.
Piotr Bakal